آفت پسیل پسته یا شیره خشک و کنترل آن

آشنایی با آفت پسیل پسته

آفت پسیل پسته از مهمترین آفات درختان پسته بوده و خسارت شدیدی به باغداران وارد کرده و امان کشاورزان را بریده است.

پسیل پسته آفتی است که با خرطوم خود به شدت از شیره گیاهی تغذیه کرده، پروتئین آن را جذب و مواد قندی را دفع می‌کند. از آن‌جایی که مواد قندی خارج شده در مجاورت هوا خشک می‌شود به آن شیره خشک می‌گویند.

آشنایی با آفت پسیل پسته

این آفت از قسمت‌های ذیل و روی برگ، جوانه‌ها، میوه‌ها تغذیه کرده و باعث ضعف درخت گردیده و در صورت عدم کنترل عواقب خطرناکی مثل ریزش برگ‌ها، جوانه‌ها، پوکی و دهن بست شدن میوه‌ها را به همراه دارد. بنابراین می‌بایست نسبت به کنترل جمعیت آن اقدام نمود.

برای کنترل هر آفتی ابتدا باید با نحوه زندگی و زیست شناسی آن‌ها آشنا شده و با استفاده از نقاط ضعف و بیولوژی آفت نسبت به کنترل آن اقدام نماییم.

تعریف نسل

به مراحل مختلف زندگی حشرات از مرحله تخم تا حشره کامل یک نسل می‌گویند. (تخم، پوره، حشره کامل)

آفت پسیل پسته دارای دو فرم زمستان‌گذران و تابستان‌گذران است که فرم زمستانگذران آن درشت‌تر و تیره‌تر بوده و از اواخر شهریورماه ظاهر می‌شوند و فرم تابستان‌گذارن آن کوچک‌تر و روشن‌تر بوده و از اردیبهشت‌ماه مشاهده می‌شوند.

تعداد نسل

حشره پسیل حشره‌ای است که بیش از 5 نسل در سال دارد. و وجود نسل‌های متعدد این حشره دلیل دشواری مبارزه با این حشره است. همپوشانی نسل‌های مختلف آفت و وجود مرحله تخم، پوره و حشره‌کامل به صورت همزمان باعث شده اثرگذاری روش‌های مختلف کنترل و سمپاشی کمتر باشد.

پوره:

به مرحله نوزاد حشره پوره می‌گویند که مشابه حشره کامل بوده ولی از نظر اندازه کوچکتر بوده و فاقد بال است. تعداد سنین پورگی این حشره 5 سن پورگی می‌باشد که از پوره سن 1 و کوچک شروع شده و در پوره سن 5 حداکثر اندازه را داشته ولی همچنان فاقد بال می باشد و پس از پوست اندازی آخر به حشره کامل تبدیل شده و بال تشکیل می‌شود.

حشرات کامل:

حشرات زمستان‌گذران از اواسط اسفندماه ظاهر شده، فعالیت کمی داشته و تغذیه کمی دارند و با تخم‌گذاری روی جوانه‌ها و نقاط مختلف گیاه جمعیت نسل اول سال جدید را ایجاد می‌کنند.

از آنجا که این حشرات به شدت فعال بوده و پرواز می‌کنند بهترین راه کنترل آنها استفاده از کارت‌زرد یا نوار ‌‌زرد یا تابلوی‌زرد است که این حشرات را جذب کرده و با خاصیت چسبناکی که دارد بدون استفاده از سم و ایجاد آلودگی محیط زیست این حشرات را کنترل می‌کند.

البته با توجه به خاصیت پروازی این حشرات سمپاشی اثر چندانی روی آن‌ها ندارد و می‌توان استفاده از تله‌چسبنده را بهترین راهکار در نظر گرفت.

اوج خسارت آفت پسیل پسته

اوج خسارت پسیل پسته در ماه‌های تیر و مرداد مشاهده می‌شود. استفاده از روش‌های تلفیقی که در ادامه خواهم گفت به کاهش جمعیت آفت حتی در این ماه‌ها کمک می‌کند. خوشبختانه تجربه کنترل پسیل بدون سم در خیلی از باغات پسته را داشته‌ایم که در ادامه راهکارهای علمی و کاربردی را ارائه خواهم داد.

کنترل تلفیقی آفت پسیل پسته

1- آبیاری منظم و به اندازه و جلوگیری از تنش های آبی

2- تعادل مواد غذایی با جلوگیری از مصرف زیادی کودهای ازته مانند اوره و سولفات آمونیوم

3- تقویت گیاه و افزایش مقاوت با مصرف کودهای حاوی پتاسیم، سیلیسیوم و کلسیم

4- استفاده از روش های غیر شیمیایی مثل شخم و یخ آب زمستانه و جمع آوری و سوزاندن بقایای گیاهی مثل برگ‌ها، خاروخاشاک و علف های هرز

5- استفاده از کارت‌های زرد، نوارزرد و یا تابلوزرد برای کنترل جمعیت حشرات بالغ و ممانعت از جفت‌گیری، تخم‌گذاری و تغذیه

6- محلول‌پاشی با صابون‌های مخصوص محلول‌پاشی به جای سموم شیمیایی و پرخطر که سبب نابودی حشرات مفید می‌شوند.

7- استفاده از کودهای تقویتی حاوی پتاس و سیلیس به جای سموم شیمیایی برای کاهش جمعیت آفت با هدف محافظت و نگهداری از حشرات مفید

8- خوشبختانه سموم گیاهی و معدنی مثل عصاره غلیظ سیر و فلفل یا گوگرد وتابل با نام سولفور در بازار موچود است که با حداقل خسارت به حشرات مفید کمک شایانی به کنترل پسیل پسته می‌کنند.

9- در صورتی که تعداد آفت در هر برگ به طور میانگین از 5 تا 10 عدد گذشت و پس از بررسی 20 برگ به صورت تصادفی جمعیت آفت به حد آستانه اقتصادی رسیده باشد مجبوریم نسبت به سمپاشی اقدام کنیم که باز هم بهتر است با سموم گیاهی و معدنی سمپاشی کنیم و از سموم شیمیایی تا حد امکان استفاده نکنیم.

1- آبیاری منظم و به اندازه و جلوگیری از تنش های آبی

یکی از دلایل ضعف درختان پسته، ایجاد آلودگی و توسعه آفت پسیل پسته در آن‌ها آبیاری نامنظم و بروز تنش‌های آبی می‌باشد. چرا که وقتی درختی تنش می‌بیند سیستم دفاعی آن ضعیف شده، بنابراین سددفاعی درخت راحت‌تر شکسته می‌شود و پسیل پسته به راحتی خسارت زده و اقدام به تکثیر و توسعه می‌نماید.

2- تعادل مواد غذایی با جلوگیری از مصرف زیادی کودهای ازته مانند اوره و سولفات آمونیوم

متاسفانه از گذشته در بسیاری از کشاورزان و باغداران مصرف زیاد کودهای ازته مثل اوره یا سولفات آمونیوم به عادت تبدیل شده است.

این زیاده‌روی با برهم‌زدن تعادل مواد غذایی در گیاه سبب می‌شود از یک سو شیرابه گیاهی رقیق شده و امکان تغذیه راحت‌تر و بیشتر برای آفت‌ها و بیماری‌ها به خصوص پسیل پسته فراهم گردد.

از سوی دیگر با ظریف‌تر و لطیف‌تر شدن برگ‌ها آفت‌ها و بیماری‌های بیشتری جذب گیاه شده و تغذیه و تولید مثل نمایند.

3- تقویت گیاه و افزایش مقاوت با مصرف کودهای حاوی پتاسیم، سیلیسیوم و کلسیم

با استفاده از عناصر مختلف و تغذیه گیاه می‌توان مقاومت آن را نسبت به پسیل پسته افزایش داد. در ادامه این عناصر و اهمیت آن‌ها را مشاهده می‌کنید.

پتاسیم

این عنصر کودی بسیار مهم که به کود کیفیت هم معروف است مقاومت گیاه را در برابر هر گونه تنش‌های محیطی، آفت و بیماری بالا می‌برد.

در واقع کودهای حاوی پتاسیم بر خلاف کودهای حاوی ازت با غلیظ نمودن شیره گیاهی باعث می‌شوند امکان تغذیه و تولید مثل توسط آفت‌ها و بیماری‌ها به خصوص پسیل‌پسته به شدت کاهش یابد.

سیلیسیوم

عنصر کودی سیلیس به صورت پاشش سیلیکات پتاسیم مایع با افزایش ضخامت برگ و ایجاد یک لایه نقره ای رنگ بر روی برگ امکان تغذیه، فعالیت و تخمگذاری را در پسیل‌پسته به شدت کاهش می‌دهد.

همچنین استفاده صحیح و به موقع از سیلیس معدنی قابل جذب در خاک، یا سیلیکات پتاسیم مایع در آب آبیاری با رسوب‌گذاری در ناحیه آوندچوبی و تقویت آن به شدت مقاومت گیاه را در برابر پسیل‌پسته و بسیاری از تنش‌های محیطی مانند گرما، سرما، آفت‌ها، بیماری‌ها و … بالا می‌برد.

کلسیم

ماده کودی کلسیم با تقویت دیواره سلولی و افزایش ضخامت آن به افزایش مقاومت گیاه در برابر پسیل پسته کمک شایانی می‌کند.

4- استفاده از روش های غیر شیمیایی مثل شخم و یخ آب زمستانه، جمع آوری و سوزاندن بقایای‌گیاهی مثل برگ‌ها، خاروخاشاک و علف‌های‌هرز

همانطور که در بخش زیست‌شناسی پسیل پسته توضیح دادم زمستان‌گذرانی این آفت به صورت حشره‌کامل در زیر خاروخاشاک، برگ‌ها و علف‌های‌هرز می‌باشد. در نتیجه شخم و یخ‌آب‌زمستانه و یا جمع‌آوری و سوزاندن بقایای‌گیاهی مثل برگ‌ها، خاروخاشاک و علف‌های‌هرز با از بین بردن نسل زمستانه این آفت باعث کاهش جمعیت آن در اول سال شده و به طبع آن جمعیت و زادوولد این آفت به شدت کاهش می‌یابد.

5- استفاده از کارت‌های زرد، نوارزرد و یا تابلو زرد برای کنترل جمعیت حشرات بالغ و ممانعت از جفت‌گیری، تخم‌گذاری و تغذیه

بسته به شرایط آب‌و‌هوایی و منطقه پسیل‌پسته زمستان‌گذران از اواسط اسفند به بعد هم‌زمان با بازشدن جوانه‌های درخت پسته شروع به فعالیت می‌کند و با جفت‌گیری و تخم‌گذاری اقدام به افزایش جمعیت برای سال جاری می‌نماید.

در این زمان بهترین روش برای کنترل جمعیت نسل جدید جلوگیری از جفت‌‍گیری و زادوولد نسل زمستان‌گذران می‌باشد. از آنجا که این حشرات پروازی هستند و سم روی آن‌ها اثر چندانی ندارد استفاده از کارت‌زرد یا نوار‌زرد یا تابلوزرد، بسته به شرایط موجود باغ به دلیل جذب حشرات بالغ به سمت رنگ زرد اثر عالی روی کاهش جمعیت سال جاری می‌گذارد.

6- محلول‌پاشی با صابون‌های مخصوص محلول‌پاشی به جای سموم شیمیایی و پرخطر که سبب نابودی حشرات مفید می‌شوند

استفاده زودهنگام و عجولانه از سموم پرخطر مثل سایپرمترین، دلتامترین که طیف وسیعی از حشرات را از بین میبرند به دو طریق سبب افزایش جمعیت پسیل پسته میگردند.

• این سموم با کشتن پسیل‌پسته به صورت ناگهانی و یک‌دفعه باعث از بین رفتن یا مهاجرت حشرات مفید از باغ می‌گردند. چرا که ناگهان باغ از غذای این حشرات مفید ( پسیل‌پسته) تهی شده و این سبب کاهش جمعیت حشرات مفید در باغ می‌گردد.
• سم‌پاشی با سموم قوی و همه‌چیز کش باعث کشتن و نابودی بسیاری از حشرات مفید می‌گردد و از آن‌جا که حشرات آفت مثل پسیل‌پسته فرصت‌طلب بوده و سریع‌تر نسبت به سموم و شرایط نامساعد محیطی عادت می‌نمایند شروع به تکثیر و تولیدمثل نموده، از فضای خالی ایجاد شده از نابودی سایر حشرات استفاده کرده و جمعیت خود را افزایش می‌دهند.

محلول‌‎پاشی با صابون‌های مخصوص محلول‌پاشی به جای سموم پر خطر، از یک سو از نابودی حشرات مفید جلوگیری می‌نماید.

از سوی دیگر در ابتدای فصل با ریزش پسیل‌پسته از روی برگ و جلوگیری از تغذیه آن از برگ‌ها، باعث کنترل بهتر پسیل‌پسته به خصوص اوایل فصل که جمعیت آفت کم است می‌گردد.

7- استفاده از کودهای تقویتی حاوی پتاس و سیلیس به جای سموم شیمیایی برای کاهش جمعیت آفت پسیل پسته با هدف محافظت و نگهداری از حشرات مفید

این همان یک تیر و چند نشان است که خوش‌بختانه در سالهای اخیر کمک شایانی به کنترل پسیل پسته نموده است.

در این روش قبل از این‌که جمعیت آفت افزایش یابد با شستشوی درخت توسط سولوپتاس مناسب (درصد کلر زیر نیم درصد) و یا سیلیکات پتاسیم ضمن شستشوی درخت، ریزش و نابودی جمعیت کم پسیل‌پسته، ممانعت از نابودی حشرات مفید با محلول‌پاشی کود، درخت پسته شما تقویت هم شده است.

8- خوشبختانه سموم گیاهی و معدنی مثل عصاره غلیظ سیر و فلفل یا گوگرد وتابل با نام سولفور در بازار موچود است که با حداقل خسارت به حشرات مفید کمک شایانی به کنترل پسیل پسته می‌کنند.

سموم گیاهی، گوگرد، صابونهای کشاورزی و سموم معدنی از آنجا که به صورت فیزیکی عمل میکنند امکان مقاومت حشره نسبت به آنها وجود ندارد اما این سموم به دلیل نحوه اثر فیزیکی باید مستقیم به حشره برخورد کنند تا اثر بگذارند.

بنابراین برای اثرگذاری کافی باید به خوبی پاشیده شوند تا پوشش خوبی روی درخت ایجاد کرده و اثر لازم را بگذارند.

9- در صورتی که تراکم به حد آستانه اقتصادی رسید مجبوریم با سمپاشی نسبت به کنترل آفت اقدام کنیم.

البته یادآوری کنم که سمپاشی آخرین راه حل است و اگر از روشهای قبلی نتیجه نگرفتیم و جمعیت آفت به سطح آستانه اقتصادی رسید مجبوریم نسبت به سمپاشی اقدام نماییم که بهتر است با سموم گیاهی و معدنی سمپاشی کنیم و از سموم شیمیایی تا حد امکان استفاده نکنیم.

آستانه زیان اقتصادی عبارتست از جمعیتی از تراکم آفت که در آن جمعیت هزینه سمپاشی کمتر از خسارت آفت می‌باشد.

در واقع در جمعیت پایین آفت نیاز به سمپاشی نمی‌باشد چرا که در تراکم پایین خسارت آفت بسیار کم بوده و از طرف دیگر جمعیت آفت توسط حشرات مفید کنترل می‌گردد.

اما وقتی جمعیت آفت از یک حدی بالاتر رفت که به آن آستانه زیان اقتصادی می‌گویند در این صورت نیاز است سمپاشی انجام گیرد تا از خسارت بیشتر آفت جلوگیری شود.

به طور مثال آستانه زیان اقتصادی پسیل‌پسته بین 5 تا 10 عدد پسیل در هر برگ می‌باشد. یعنی باید به طور تصادفی 20 برگ را در نقاط مختلف باغ چیده و تعداد پوره‌پسیل را بررسی کنیم.

بسته به شرایط باغ، درخت و زمان در صورتی که تعداد میانگین در هر برگ به آستانه زیان اقتصادی رسید باید نسبت به سمپاشی و کنترل آفت اقدام نماییم.

کیفیت آب سمپاشی:

متاسفانه آب اغلب مناطق پسته کاری شور و قلیایی می‌باشد که این امر سبب کاهش اثر سم و کود شده و در نتیجه اثر مطلوب حاصل نمی‌شود بنابراین توصیه می‌شود تا حد امکان از آب شیرین با پی‌اچ بین 5 تا 7 برای سمپاشی و کودپاشی استفاده گردد تا حداکثر نتیجه حاصل شود.

برای کاهش پی‌اچ می توان از کاهنده های پی‌اچ موجود در بازار استفاده نمود.

برای اثر بهتر سم و کود شیمیایی بهتر است که بلافاصله پس از اضافه کردن به سمپاش مورد استفاده قرار گیرد چرا که پس از 24 ساعت ماندن سم در سمپاش اثرگذاری ماده سمی یا کودی به شدت کاهش می‌یابد.

تعدادی از سموم ثبت شده برای پسیل پسته

1- پالیزین- صابون گیاهی- 1/5 تا 2 درهزار

2- روی اگرو- عصاره گیاه تلخه- 1 تا 1/5 درهزار

3- موسپیلان- 0/2 تا 0/5 درهزار

4- کاسکید- 0/5 درهزار

5- انویدور- 0/3 تا 0/5 درهزار

6- کنفیدور- 0/4 تا 0/5 درهزار

7- کنسالت- 0/5 تا 0/7 درهزار

حد آستانه اقتصادی برای پسیل پسته بین 5 تا 10 عدد ثبت شده است و در صورتی که به طور میانگین در هر برگچه این تعداد پسیل مشاهده گردید می‌توانیم سمپاشی کنیم.

دفتر شرکت فارسا: 33303266-023

با سپاس

محمدرضا اخلاقی- گیاهپزشک